Cebula terapeutyczna

Zdejmujesz kolejną warstwę – i płaczesz.

Pierwszą warstwę odkryłem dawno temu, wiosną 2005 roku. Z myślami samobójczymi, trzęsąc się z lęku jak galareta, ze zdumieniem usłyszałem w gabinecie terapeuty, że to, co mnie dopadło, to depresja. Byłem wówczas przekonany, że wystarczy ją wyleczyć, i będzie dobrze.

Od tego czasu zjawiałem niejeden raz w gabinecie niejednego terapeuty. Gdzieś w czerwcu 2010 roku jeden z tych dobrych ludzi uświadomił mi, że przeżyłem dwadzieścia lat, nie posiadając poczucia własnej wartości. Uzbrojony w nowy umysłowy oręż czułem, że świat wreszcie stanął przede mną otworem.

Jesień 2012. Moja otwartość na świat posunęła się trochę za daleko: ze zdumieniem odkryłem, że wpadłem w sidła wysokofunkcjonującego alkoholizmu. Na nowo uwolniony trzeźwy i jasny umysł podpowiadał mi, że właśnie rozwiązałem swój problem – wystarczy nie pić, i będzie dobrze.

Kwiecień 2014. Dowiedziałem się, że jestem na spektrum autyzmu. Byłem przekonany, że to odkrycie to koniec problemów. Życie zweryfikowało moją naiwność w niezwykle bolesny sposób: jedyne, co dostałem, to niezrozumienie. Chciałem zdjąć kolejną warstwę; zamiast tego przyszło mi okryć się twardą skorupą, żeby nie czuć niczego.

Wiosna 2017: upragniona diagnoza. Pierwszy raz w życiu trafiłem na specjalistów, którzy wiedzieli, co robią: dzięki odpowiednim lekom i terapii błyskawicznie stanąłem na nogi. Tak, jak i przy każdej poprzedniej warstwie, mówiłem sam do siebie: „nie wiem, co czai się pod autyzmem, ale musiałoby to być coś naprawdę grubego”.

(Nie myliłem się. Pod nowo zidentyfikowanymi emocjami odkryłem monstrualne pokłady traumy. Wciąż łudzę się, że kiedy ją przepracuję, wreszcie będę wolnym człowiekiem, że moje problemy się skończą.)

* * *

Pisząc te słowa pomyślałem: no dobrze, Kosma, ale to ty. Masz trzydzieści lat, a piszesz do rodziców małych dzieci… przecież inni nie mieli szans „nazbierać” tyle w życiu, prawda?

A potem przypomniałem sobie, jak wielu znam nastolatków, czasem nawet małych dzieci! – którzy zdążyli już stracić chęć do życia. Którzy przestali widzieć sens w kontakcie z drugim człowiekiem. Którzy w akcie desperacji wycięli w sobie wszystkie emocje, zarówno te radosne, jak i te nieprzyjemne, i wszystkie potrzeby, łącznie z najbardziej ludzkimi i fundamentalnymi. Przypomniałem sobie, jak wiele razy, konsultując pozornie trywialne przypadki („on ma autyzm”) przyszło mi uświadamiać rodzicom, że ich dziecko pomimo młodego wieku zdążyło „nazbierać” całe mnóstwo niezdrowych mechanizmów obronnych, traum i krzywd doznanych od otoczenia; tłumaczyć, że rozwiązanie problemu to coś więcej, niż posłanie dziecka na terapię: to stworzenie świata, w którym to dziecko nie będzie nabywać kolejnych powodów, żeby musieć na tę terapię chodzić.

Zdejmujesz kolejną warstwę – i płaczesz. Bo wiesz, że pod spodem będzie następna.

* * *

Cebula terapeutyczna ma to do siebie, że trudno pogodzić się z tym, że pod spodem może być coś jeszcze. Człowiek, który cierpi przez całe życie, odda wszystko za ulgę – dlatego tym większym ciosem jest odkrycie, że za siedmioma górami jest kolejnych siedem. Nie zliczę, ile razy siadałem w którejś z dolin i płakałem, błagając w duchu, by ktoś przyszedł i zabrał mnie z tego miejsca, z którego nie widać ani początku, ani końca… i nie chcę nawet wspominać o tym, jak bardzo przytłaczająca była wtedy świadomość, że problemy prawdopodobnie nigdy się nie skończą; że nigdy nie wydostanę się z tego labiryntu.

Potrzebowałem trzydziestu lat, żeby zrozumieć, że wspinanie się pod górę to normalny stan dla człowieka, który w górach się urodził; że życie dzieje się tu i teraz, a nie kiedyś, jak będzie normalnie.

* * *

Nie ma żadnej magicznej krainy na końcu drogi; nie ma równiny, na której drogi są odśnieżone, sklepy zawsze otwarte, a natura okiełznana i przychylna. Los, który nam się trafił, to wiecznie wspinanie się, pokonywanie przeciwności i błądzenie. Mamy dwa wyjścia: albo iść pochylonym, strudzonym, przeklinając życie – albo nauczyć się tych ścieżek; przyjąć strome podejścia, ciemne doliny i zatarte szlaki jako pewnik – coś, w czym po prostu żyjemy. I przede wszystkim – nauczyć się czasem przystanąć i spojrzeć na widoki, które nas otaczają. Rozbić biwak, rozpalić ognisko. Rozejrzeć wokół. Porozmawiać z innymi, którym też przyszło żyć w tej krainie. Poszukać wśród nich przewodników: ludzi, którzy może nie są w stanie pokazać drogi do wymarzonego raju, o którym każdy słyszał, ale nikt nie widział – ale potrafią nauczyć, jak żyć tutaj; jak odnajdywać szlaki w tej gęstwinie; jak dostrzegać piękno w znojnej wędrówce; i przede wszystkim – jak się odnaleźć, kiedy się zabłądzi. Dlatego jeśli stracicie drogę – pytajcie. Po to w końcu przeczesaliśmy nieznany ląd wzdłuż i wszerz, żeby moc teraz prowadzić innych. Dla nas ta wędrówka tym bardziej jest warta wylanego potu i łez, kiedy dzięki naszemu wysiłkowi możemy poprowadzić tych, którzy jeszcze nie potrafią się odnaleźć. Pytajcie – pomożemy. Pokażemy drogę.

Znamy przecież te ścieżki jak własną kieszeń.

Kraków

(Postanowiłem nie czekać – i pisać, zanim opadną emocje. Postanowiłem nie odkładać przeżywania życia na później. Słowa nie będą dziś uładzone, a myśli nie będą przemyślane – ale za to emocje będą wciąż nieujarzmione i żywo brzmiące. Wracam do tego do tego, co było punktem wyjścia w pisaniu bloga, o czym wspomniałem na początku, przy okazji Hiszpanii: o komforcie tego, by w drodze powrotnej z długiej podróży, w pociągu czy autobusie, móc zebrać i spisać myśli, zanim ulecą. Jazda samochodem nagle bardzo straciła na atrakcyjności w konfrontacji z magią leniwie sunących za oknem pociągu krajobrazów, z możliwością odpłynięcia na chwilę, z byciem w przestrzeni przejściowej. Potrzebuję przestrzeni przejściowych. To w nich najbardziej odpoczywam, to w nich rozpływa się szok przejścia z jednego świata do drugiego.)

(A teraz wracam do konkretów; uśmiecham się do Was z pociągu relacji Kraków-Łódź.)

* * *

„Dziękuję.” – to moja relacja z VII Przeglądu Filmów o Autyzmie i Zespole Aspergera.

Miałem zamiar napisać bardziej konkretnie i treściwie, tak, jak piszą koleżanki i koledzy z branży, ale żadne inne słowa nie cisną się na usta. Bo… byłem już na niejednym spotkaniu, na niejednej konferencji, rozmawiałem z różnymi ludźmi – ale nigdzie nie spotkałem się z tak ciepłym przyjęciem. Nigdzie nie spotkałem rodziców, którzy tak bezgranicznie kochają swoje dzieci; nigdzie nie rozmawiałem z terapeutami, którzy tak mocno poszukują dobrych rozwiązań i szukają odpowiedzi na pytania. Nigdzie nie spotkałem ludzi, którzy z tak szeroko otwartymi ramionami witają swoich gości. Nigdzie nie czułem się jak… w domu?

* * *

Do jednego muszę się przyznać: nie obejrzałem w całości ani jednego filmu. Już wyjeżdżając z Łodzi wiedziałem, że tak będzie – że ludzie stojący przede mną okażą się ważniejsi, niż ludzie na srebrnym ekranie. Zamiast seansów wybrałem rozmowy w ciasnym kinowym korytarzu, spacery wśród śniegu, spotkania przy kawie, nocne polowania na kebaby i taksówki. Zamiast filmu o miłości wybrałem rozmowy o miłości. Zamiast filmu o życiu – słuchałem o życiu ludzi wokół mnie. I wiecie, co? Nie żałuję ani trochę.

* * *

Ten przegląd nie był okazją, by specjaliści wygłaszali prawdy; nie był też miejscem słownych potyczek o słuszność teorii. Był po prostu cudowną okazją, byśmy wszyscy popatrzyli na siebie nawzajem. Bez oceny, bez próby rozwiązywania problemów. Bez licytowania się, kto ma bardziej, ani kto jest lepszy, ani kto cierpi najmocniej. Bez diagnoz. Parafrazując tytuł mojego ukochanego filmu, w którym nie wydarza się nic, poza pięknem codzienności, mam ochotę napisać: Normalny Autystyczny Przegląd.

* * *

Wracając z Krakowa jednego jestem pewien: pragnę jak najwięcej takich spotkań. Spotkań, w trakcie których zamiast autografów i zdjęć można wymieniać się historiami i emocjami. Spotkań, których nie ma prelegenta i słuchacza – w których są po prostu otwarci na siebie ludzie. I chociaż moje nazwisko pojawiło się na plakatach, absolutnie nie czuję się gwiazdą tego przeglądu… bo gwiazdami byli wszyscy ludzie, którzy się na nim zjawili. Dziękuję Wam.

Petarda.

fot. Bogdan Marciniak

Już po konferencji w Lesznie. Biorąc pod uwagę poprzeczkę, którą ustawiła ostatnia konferencja we Wrocławiu sądziłem, że nieprędko coś mnie zaskoczy.

W pięciu słowach: To nie konferencja, to petarda.

Jak na naprawdę solidną konferencję naukową przystało – przez dwa dni była mowa wyłącznie o tym, co w przypadku autyzmu działa na korzyść, a co na niekorzyść – i dlaczego tak jest. Nie było żadnych cudownych terapii, żadnych obietnic nagłej poprawy. Były za to mądre słowa o tym, jak pomagać i jak nie szkodzić. Była mowa o tym, jak odróżnić naukę od bredni*. W trakcie prezentacji Ewy (Fakty i mity wokół autyzmu) byłem pewien, że przynajmniej kilkanaście osób na sali doznało albo olśnienia, albo apopleksji. Właściwie cała konferencja była oczyszczaniem autyzmu ze stereotypów, mitów, uprzedzeń, błędnych przekonań oraz masy sposobów „leczenia”, które byłyby śmieszne, gdyby nie były straszne. Było ogromne skupienie na człowieku – na tym, że poszanowanie jego godności i autonomii jest ważniejsze, niż jakiekolwiek wskaźniki sukcesu terapeutycznego.

I był czas, żeby na temat tego, co pomaga, a co szkodzi, wypowiedzieli się sami zainteresowani.

Po większości konferencji mam głowę pełną pomysłów, inspiracji, książek do przeczytania. Po tej mam w głowie jakby mniej – bo zniknęło wiele wątpliwości, wiele białych plam i wiele obaw. Po tej konferencji jestem już pewien, że są na świecie ludzie, którzy chcą nas bronić. Ludzie, którzy widzą w nas drugiego człowieka – a nie listę deficytów do naprawienia za wszelką cenę

PS. W trakcie wykładu „Fakty i mity” w pewnym momencie odwróciłem się i spojrzałem na salę (a siedziałem w jednym z pierwszych rzędów). Nie było widać twarzy ludzi… było widać las rąk i telefonów robiących zdjęcia. Każdego jednego slajdu. Niech to wystarczy za recenzję.

___
*Nie przejdzie mi przez gardło słowo „pseudonauka”; to jakby mówić o prawdzie i pseudoprawdzie. Nauka jest jedna; reszta to próby podszycia się pod nią – najczęściej dla zysku lub sławy.

Wartość terapeutyczna

Kiedy zakładałem tego bloga, nie wiedziałem właściwie, po co. Bardzo długo myślałem, że powinienem pisać tutaj jakieś mądre rzeczy na konkretne tematy…

Tylko to naprawdę nie jest mój styl.

Podobno to, co piszę ma wartość terapeutyczną. Więc niech ma nie tylko dla innych, ale i dla mnie… dziś będzie o samotności; jak zwykle prywatnie i osobiście.

* * *

Jeśli zastanawialiście się, dlaczego zniknąłem – odpowiedź jest zawsze ta sama: życie. Przeprowadzka do Łodzi miała być czymś fantastycznym – a w wyniku zwyczajnych wypadków losowych stała się dwumiesięcznym pasmem problemów, porażek, chaosu i nieprzewidzianych wydatków. Cała pozytywna energia, cały impet, który przyniosłem z Wrocławia, zamiast na rozkręcanie fundacji, urządzanie mieszkania i bujanie się po Pietrynie ze znajomymi – poświęciłem na gaszenie pożarów.

Na szczęście już po wszystkim, choć szkoda tej energii, z którą tu przyjechałem, bo muszę rozpędzać się od nowa. I szkoda, bo kiedy po wszystkim opadł pył… została samotność.

* * *

To nie jest tak, jak mogłoby się wydawać, że przeprowadzasz się do nowego miasta i nikogo w nim nie znasz. Jest inaczej: codziennie problemy sprawiają, że zaczynasz zaniedbywać kontakty z ludźmi, obiecujesz sobie, że później nadrobisz. Ale „później” nie ma. I to nie jest tak, że nie ma ludzi… tylko każdy pędzi w swoją stronę, każdy zajęty sprawami, każdy ma coś na głowie. Wydawało mi się to niemożliwe, ale jakimś cudem udało mi się zapomnieć, jak mieć kontakt z innymi. Pomimo niewątpliwych sukcesów terapeutyczno społecznych – jestem w dupie. Nie umiem. I o ile sukcesami jeszcze jakoś potrafię się dzielić – to porażki skrzętnie chowam. Bo… co można z nimi zrobić? Zadzwonić do kogoś znajomego, powiedzieć: kurde, słuchaj, nie daję rady, weź mnie wesprzyj?

Co się powinno zrobić w sytuacji, kiedy ma się wrażenie, że cały świat dzieje się obok?

* * *

PS. Tu będą konstruktywne słowa. Obiecuję. Tylko najpierw te destruktywne muszę z siebie wydostać.

Praca

No więc (a podobno nie zaczyna się zdania od „no więc”): szukam pracy. Od paru tygodni rozglądam się za firmami, łażę, rozsyłam CV, umawiam się na rozmowy, czytam opinie, zastanawiam się, czy pójście do korpo za grube pieniądze jest warte tego, żeby potem siedzieć w korpo, wykonuję telefony do ludzi, których nie znam… czasem się rozczarowuję, ale są też sytuacje, które przywracają mi wiarę w ludzkość. Nie dalej niż parę dni temu w rozmowie z pewnym inżynierem podejrzanie często przewijał się temat warunków pracy, open space’u, hałasu. W końcu nie wytrzymałem, i zapytałem.

– Dlaczego to takie istotne?
– Powiem wprost. Zrobiliśmy mały research na pana temat… i wyszło nam, że jest pan autystykiem.
– I…?
– Niech pan się nie martwi. Ja mam autystycznego synka, chciałem się tylko dowiedzieć, czy ma pan jakieś szczególne potrzeby albo ograniczenia, o których powinniśmy wiedzieć, żeby panu się dobrze pracowało.

Jeśli chcieliście wiedzieć, czy można się wzruszyć na rozmowie rekrutacyjnej, odpowiem: można. I chociaż nie wiem, czy koniec końców będę pracował w tej firmie, jedno jest pewne: do końca życia będę darzył tych ludzi sympatią.

Hiszpania

Z Hiszpanią było tak. Gdzieś pod koniec 2012 roku postanowiłem przestać chlać – i jak to bywa na początku abstynencji, dopadł mnie nieoczekiwany nadmiar czasu i gotówki. Postanowiłem więc – ciśnięty presją społeczną, że „nie myślałeś, żeby wyjechać na zachód?” – kupić bilet w jedną stronę dokądś i zobaczyć, jak to jest. Padło na Hiszpanię, bo tam akurat siedział wtedy na doktoracie kolega ze studiów, zapraszał, wpadnij, tu jest super, piwo, dziewczyny, piękne widoki, słońce, plaża, wiatr…

* * *

Podsumuję Wam ten wyjazd w jednym zdaniu: Hiszpania to samotność.

Wróciłem do domu kilka tygodni później, biedniejszy o całe oszczędności i bogatszy o zdumiewający brak doświadczeń. Gdybym wtedy dopuszczał taką ewentualność, zauważyłbym podskórnie, że coś jest nie tak… że w zasadzie nic się nie zgadza. Nie przeżyłem na wyjeździe życia żadnych przygód, nie poznałem żadnych ludzi, słowem – nie wydarzyło się nic. Jedyne, co powstało, to cała góra przerażająco smutnych zdjęć, i równie wiele niezbyt optymistycznych wpisów w dzienniku. Wróciłem do cna zdezorientowany, wróciłem z poczuciem ogromnej ulgi, że mogę powrócić do codziennego życia, którego rytm znam, które nie przeraża, które nie wymaga na każdym kroku podejmowania decyzji w najprostszych sprawach. Wróciłem zupełnie wyczerpany.

Nie wiem, jak umknął mi wtedy mały, nieistotny fakt, że pokonywały mnie najbardziej na świecie błahe czynności, jak zrobienie zakupów, ugotowanie posiłku,, zaplanowanie dnia, czy rozmawianie z ludźmi. Poczucie nieogarniania życia było ze mną tak mocno zrośnięte, że nawet nie przyszło mi do głowy pomyśleć, że mogłoby być inaczej.

* * *

Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że te wszystkie odczucia, emocje i problemy w ogóle da się nazwać.

Kazali pisać.

Wieści są takie: wracam do pisania.

Siedząc tutaj, w ciemnym autobusie, z Macbookiem na kolanach, w słuchawkach, tocząc się przez ciemność i jakieś nieznano-nieistotne krainy – nie mogę nie przypomnieć sobie Hiszpanii, cztery lata temu. Jaki ja wtedy byłem idealistyczny… jaki cudownie nieświadomy, jak przyjemnie i produktywnie skupiony na sobie.

Jak to było dawno?

Wtedy mogłem słuchać The Smiths, Alt-J albo The National i żyć we własnej głowie. Wyjście z niej kosztuje mnie sporo… nie zauważam tego na co dzień, ale kosztuje. Kosztuje każdego z nas.

Pamiętam, jak bardzo lubiłem ścisnąć się w małym okienku edytora na Wordpressie i cudownie odpłynąć, skupić wszystkie siły umysłu na jednej rzeczy, werbalizować coś, co powstaje w głowie na bieżąco, zupełnie, jakby materializowało się z próżni. Dziś jestem trochę za bardzo rozpieprzony na kawałki, trochę za bardzo rozproszony, trochę za bardzo rozmieniłem się na drobne. Dziś muszę stymulować się z miliona stron, na milion sposobów; dziś zżera mnie nuda, kiedy tylko nie dostarczam sobie kilograma nowości każdego dnia. Zwiększenie odporności na nadmiar miało swoją okrutną cenę: zmniejszyło odporność na brak.

Mówią mi: Kosma, pisz. No więc piszę. Nie mam pojęcia, co powstanie z tego eksperymentu, ale czuję, że coś dobrego.